Kỳ nghỉ 2026, Houston Rockets hoàn tất một thương vụ không mấy ồn ào, nhưng trong nội bộ liên đoàn được xem là chiêu mộ "cấp chiến lược". Họ kéo huấn luyện viên ném rổ Chip Engelland từ Oklahoma City Thunder về. Trong video tập mà người của truyền thông Rockets đăng, Engelland 65 tuổi đang cầm tay chỉ việc, chỉnh động tác ra bóng cho Amen Thompson. Sengun khi trả lời phỏng vấn không giấu sự nể phục vị huấn luyện viên mới: "Cuối cùng tôi cũng hiểu vì sao ông ấy là người có thẩm quyền trong lĩnh vực này. Yêu cầu và sự kiểm soát của ông ấy với từng chi tiết cú ném đúng là mức độ của quỷ. Đến giờ, hiệu quả chỉ dạy của ông ấy đã thấy rõ."
Một huấn luyện viên ném rổ gia nhập đã khiến trụ cột của một đội phấn khích đến vậy, bản thân chuyện đó đã nói lên điều gì đó. Chip Engelland rốt cuộc là ai, và vì sao ông được gọi là "bác sĩ ném rổ" cùng "giáo chủ ném rổ" của NBA?
Sự nghiệp cầu thủ của Engelland không chói. Ông chơi bốn năm ở Đại học Duke, là đội trưởng dưới trướng Coach K, tỷ lệ ba điểm năm cuối đại học lên tới 55,4%. Nhưng ở kỳ draft NBA 1983, không ai gọi tên ông. Sau khi trượt draft, ông sang Philippines, chơi hai năm ở giải PBA, thậm chí nhập quốc tịch Philippines và khoác áo đội tuyển quốc gia nước này. Cổ động viên Philippines thấy ông ra bóng nhanh như chớp, đặt biệt danh "Súng máy". Sau đó ông lại lần lượt qua Canada và giải Continental Basketball Association của Mỹ, chơi gần mười năm bóng rổ chuyên nghiệp, mà chưa một lần chạm sàn NBA.
Chính quãng sự nghiệp cầu thủ "chưa đủ thành công" ấy lại đặt nền cho việc ông sau này trở thành huấn luyện viên ném rổ hàng đầu. Engelland không phải mẫu cầu thủ sống nhờ thể chất. Ông đứng được là nhờ hiểu chi tiết cú ném đến mức cực đoan. Bản thân ông là một cuốn giáo khoa về ném rổ, và ông biết cách bẻ nội dung trong sách ra cho những người đọc không hiểu.
Tiếng tăm sớm nhất của ông đến từ người bạn cùng trường trung học Steve Kerr. Mùa 1992-93, Kerr lần lượt qua Magic và Cavaliers, tỷ lệ ba điểm tụt xuống mức thảm hại 23,1%, sự nghiệp lung lay. Engelland và Kerr là bạn cùng trường trung học Palisades, hai người vẫn giữ liên lạc. Kerr cầu cứu, Engelland chỉ ra gốc rễ: chấn thương đầu gối làm Kerr mất thăng bằng, lúc ra bóng ông dựa quá nhiều vào ngón giữa để đẩy bóng. Engelland khuyên Kerr dang rộng khoảng chân trước khi ném, xòe bàn tay rộng hơn khi cầm bóng, và dùng ngón trỏ nhiều hơn để tạo vòng xoáy cuối cùng. Chỉnh sửa cực nhỏ, nhưng Kerr nói điều chỉnh ấy khiến cú ném của ông ổn định chưa từng có. Quả nhiên, mùa đầu khoác áo Bulls sau đó, Kerr ném ba điểm với tỷ lệ 41,9%. Về sau Kerr làm HLV trưởng Warriors, còn từng muốn kéo người đàn anh này ra khỏi Spurs.
Coach K của Duke là người đẩy Engelland ra sân khấu rộng hơn. Sau khi giải nghệ, Engelland mở trại huấn luyện ném rổ của riêng mình, và Coach K giới thiệu ông với các học trò Duke. Ông giúp Shane Battier mài nhịp ném sau khi bắt bóng, rồi hợp tác hai năm với Grant Hill, lúc đó đã là cầu thủ đội hình tiêu biểu số một NBA. Hill đưa ra quyết định mà người ngoài nhìn vào thấy hơi điên: tự móc túi đưa Engelland đến Pistons, làm huấn luyện viên riêng. Năm 1999, nhờ mối quan hệ với Hill, Pistons chính thức thuê Engelland làm cố vấn ném rổ. Một cầu thủ xuất thân trượt draft, cứ thế bước vào cửa NBA bằng một thân phận khác.
Năm 2003, Engelland đến Denver Nuggets, làm hai năm huấn luyện viên phát triển cầu thủ, giúp Nenê chỉnh vị trí ngón cái và độ ổn định cơ thể khi ném, đưa tỷ lệ ném phạt của trung phong người Brazil từ 57,8% mùa tân binh lên 68,2%. Quãng này giúp ông tích lũy kinh nghiệm trợ lý toàn diện hơn, cũng khiến ông nhận ra thứ mình thực sự giỏi: không phải vẽ bảng chiến thuật, mà là nhìn chậm cú ném của cầu thủ, tìm ra cái lệch ly tí khiến bóng đi trệch vành.
Năm 2005, tổng giám đốc Spurs R.C. Buford kéo ông vào ban huấn luyện của Popovich. Đó mới là bước ngoặt thật sự trong sự nghiệp cầm quân của Engelland. Spurs lúc ấy là đội vô địch, nhưng hậu vệ trụ cột Tony Parker có một điểm yếu chí mạng: đối thủ ở thời điểm quyết định cố tình bỏ trống cú ném ngoài của anh, vì anh "căn bản không ném vào".
Engelland xem rất nhiều băng, rồi phát hiện gốc rễ sự thiếu ổn định của Parker nằm ở ngón cái tay phải. Khi ném nhảy, Parker đặt tay phải hơi phía trên bóng, ngón cái có thói quen thu vào trong, nên khoảnh khắc ra bóng anh mất kiểm soát. Engelland hạ tay phải của Parker xuống, xòe ngón cái ra ngoài để nới mặt tiếp xúc, đồng thời làm chậm toàn bộ động tác ra bóng. Hiệu quả thấy ngay: tỷ lệ ném ngoài vùng cấm của Parker nhảy từ 34,5% mùa 2004-05 lên 39,7% mùa 2005-06, rồi mùa 2008-09 tiếp tục lên 45,5%. Với sự giúp của Engelland, Parker từ một tay đột phá bị bỏ trống thành mối đe dọa trung bình ổn định, và cuối cùng giành MVP chung kết năm 2007.
Tác phẩm nổi tiếng hơn của Engelland là Kawhi Leonard. Khi Leonard vào liên đoàn năm 2011, báo cáo trinh sát viết trắng ra "không biết ném", tỷ lệ ba điểm thời đại học chỉ khoảng 25%. Engelland mất vài năm, từ hình tay đến điểm ra bóng, đắp lại từng chút cú ném nhảy của Leonard, biến ném rổ từ điểm yếu thành vũ khí. Ở giai đoạn cuối tại Spurs, tỷ lệ ba điểm của Leonard ổn định quanh mức bốn mươi phần trăm, và cú ném nhảy trung bình thành chiêu kết liễu thương hiệu. Một cầu thủ trẻ "không biết ném" cuối cùng được cải tạo thành ngôi sao hai đầu đủ tầm MVP chung kết.
Engelland ở Spurs 17 năm. Những năm ấy, nhiều mùa Spurs đứng top liên đoàn về tỷ lệ ném xa. Năm 2014 vô địch, cả đội ném nóng đến bỏng tay, và ông được xem là một trong những công thần phía sau. Sau chức vô địch, Buford nói thẳng: "Không có ông ấy, Spurs không lấy được chức vô địch này." Từ đó, Engelland không còn chỉ là một "huấn luyện viên tập", mà thành vũ khí bí mật không thể thiếu của một đội vô địch.
Năm 2022, Thunder chi một khoản lớn để kéo ông khỏi San Antonio. Việc một huấn luyện viên ném rổ đổi đội mà cây bút tên tuổi của ESPN, Shams, phải đăng hẳn một tin, bản thân chuyện đó là bằng chứng trực tiếp nhất cho vị thế của ông. Bốn năm ở Thunder, ông tiếp tục "biến đá thành vàng": cải tạo Luguentz Dort, người trước đó chỉ giỏi phòng ngự, thành cầu thủ 3-and-D đáng tin; giúp trụ cột SGA tinh chỉnh chi tiết ném trung bình; và cuối cùng năm 2025 góp phần đưa Thunder vô địch. Tính đến lúc đó, Engelland đã giúp đội bóng ba lần vô địch chung kết: Spurs 2007 và 2014, Thunder 2025.
Giờ liên đoàn đã xem ông là "GOAT" trong lĩnh vực huấn luyện viên ném rổ. Các đội tranh nhau, đưa hợp đồng lương cao, thậm chí cho phép ông không phải theo đội đi sân khách. Trong nhóm trợ lý, điều đó cực hiếm.
Vì vậy khi hè này Rockets chi đậm để kéo ông khỏi tay Thunder, ý nghĩa của nước đi ấy vượt xa chuyện "ký một trợ lý". Mùa trước Rockets ném tệ đến mức nào? Vòng một playoff gặp Lakers, tỷ lệ ba điểm cả đội Rockets chỉ 30,2%, đứng chót trong 16 đội dự playoff. Trận sống còn thứ sáu của loạt đấu, Rockets ném ba điểm 28 quả trúng 5, tỷ lệ 17,9%, cả trận chỉ ghi 78 điểm, bị Lakers loại, hai năm liên tiếp dừng ở vòng một. Trong lúc Kevin Durant vắng vì chấn thương, cảnh "nghèo tấn công" của Rockets bị phóng to vô hạn ở playoff.
Vấn đề ném của Amen Thompson đặc biệt chói mắt. Tiền phong trẻ này mùa 2025-26 trung bình 18,3 điểm, thể lực thuộc hàng đỉnh, phòng ngự vẫn ở tầm đội hình phòng ngự tiêu biểu, nhưng tỷ lệ ba điểm chỉ 21,6%. Sáu trận playoff, ngoài vạch ba anh nộp bài: 8 ném trúng 2, tỷ lệ 25%. Cách phòng ngự của Lakers thô và thẳng: thả anh cách ba mét, bịt chết đường đột phá. Một Amen không ném được thì mối đe dọa tấn công bị cắt mất một nửa.
Sengun khá hơn một chút, nhưng cũng chẳng khá đến đâu. Tỷ lệ ba điểm sự nghiệp của anh chưa tới ba mươi phần trăm, playoff mùa trước ném ba điểm 8 quả trúng 1. Với một trung phong cần cầm bóng, không có đe dọa ngoài vòng đồng nghĩa đối thủ có thể co phòng ngự không thương tiếc, bóp chặt khoảng không thao tác của anh.
Chính những con số lạnh ấy đã chạm vào ông chủ Rockets Fertitta và ban lãnh đạo. Họ đưa ra một hợp đồng Engelland không thể từ chối, đưa ông đến Houston. Hoàn cảnh của Rockets có vài phần giống Thunder năm ấy: các trụ cột trẻ đủ sức cạnh tranh, phòng ngự và thể lực xuất sắc, chỉ mỗi cú ném kéo chân sau. Nhiệm vụ của Engelland rất rõ: chỉnh cú ném nhảy của Amen từ "hoàn toàn không ném được" thành "đối thủ không dám thả", và đưa cú ném xa của Sengun từ "thỉnh thoảng vào" thành "vũ khí thường ngày".
Trong video tập, Amen ra bóng hết lần này đến lần khác. Sengun nói Engelland "xem rất nhiều băng trận, chỉ cho anh từng vấn đề một, còn quay video riêng để phân tích". Những chi tiết ấy cuối cùng có thành tỷ lệ trúng trên sân hay không, không ai đảm bảo. Nhưng việc Engelland làm từ khi bước vào liên đoàn chính là cải tạo từng cầu thủ chưa khai mở được cú ném thành xạ thủ tinh hoa. Rockets đang đặt cược rằng lần này ông vẫn làm được. (NBA.com)
Cập nhật: 2026-10-07 14:45